motorzeiler Vera - bouw van de stevens
7 november 2020 – 9 april 2021
Voorbereiding
Nadat we de spanten gelamineerd hebben zoals eerder beschreven gaan we nu een begin maken met de kiel. Het is de bedoeling om eerst de voorsteven en achtersteven samen te stellen, met een getrapte overgang naar de kielbalk zelf. Het plan is om later, als de spanten gesteld zijn, de voorsteven en achtersteven aan de spanten vast te maken, en dan ter plaatse het tussenliggende deel van de binnenkiel samen te stellen. Daarmee hebben we dan het frame waarop de huid van de romp bevestigd kan worden. Pas na het beplanken van de romp zullen we de de buitenkant van de voorsteven, de kiel en het doodhout aanbrengen.
Als bouwmateriaal voor de stevens en de kiel hebben we ca. 240 m’ eikenhout aangeschaft met een kopmaat van ca. 27×240 mm. De planken hebben een lengte die varieert van 2,15 m tot 3,10 m. Deze planken worden eerst door de van dikte bank gehaald om ze vlak te maken en exact 25 mm dik.
Voordat we met het samenstellen van de voor- en achtersteven kunnen beginnen moet er in de loods een vlakke vloer gemaakt worden waarop de vorm en afmeting van de voor- en achtersteven op ware grootte uitgezet kunnen worden. De oorspronkelijke betonvloer van de loods waarin we konden werken was veel te ongelijkmatig hiervoer.
Deze vlakke vloer voorzien we van een 6mm mdf afwerklaag zodat de de stevens en kiel hierop makkelijk uitgetekend kunnen worden.
De Voorsteven
De voorsteven en binnenkiel hebben volgens het ontwerp een dikte van 12,5 cm. Daarom was het de bedoeling om deze op te bouwen uit 6 lagen eiken van 25 mm dikte. Hiervoor is eerst op de werk/teken vloer de vorm van de voorsteven en kiel uitgezet.
Op basis hiervan is een mal gemaakt. Het idee was om langs deze mal de 25 mm planken door middel van stomen in vorm te buigen, dan de planken te laten drogen om ze daarna onderling te verlijmen terwijl ze tegen de mal opnieuw in de juiste vorm getrokken zouden worden.
Helaas werkte dit niet. We hebben de eerste plank ongeveer 3,5-4 uur laten stomen, maar het lukt nog steeds niet om de grote kromming van de overgang van voorsteven naar kiel er in te trekken. Het waarom van dit falen is ons niet helemaal duidelijk. Per slot van rekening lukt het bij de botters toch ook om het eiken in de kop van het schip een forse kromming mee te geven. Misschien was ons hout te droog of misschien ontsnapte er teveel stoom uit de plastic zak waarin we de plank opgesloten hadden waardoor de temperatuur niet hoog genoeg werd.
We besloten een andere constructie wijze toe te passen. Vertrouwend op de kracht van epoxy lijmen maken we een balk van 7 lagen in dwarsrichting in de vorm van de ronde overgang tussen voorsteven en kiel. De (bijna) rechte voorsteven en de licht gebogen kielbalk worden daarop volgens de eerder bedachte methode vast gezet volgens de tekening.
>>> Voorsteven deel B <<<
Eerst wordt er op basis van de uitslag op de tekenvloer een multiplex mal gemaakt van het deel B van de voorsteven.
Met de standaard eiken planken worden 7 delen samen gesteld waaruit het deel B van de voorsteven gezaagd kan worden volgens de mal. Hiervoor moeten de planken schuin aan elkaar verlijmd worden. Dat doen we in verschillende varianten, zodat de lijmnaden in de verschillende lagen van het deel B niet op dezelfde plek terecht komen.
We konden hiervoor de tafel gebruiken die we nog op zolder hadden staan uit de tijd dat de spanten gelamineerd werden.
Na het verlijmen van de 7 lagen hadden we een blok van 17,5 cm dik in de vorm van de kromming van de overgang van boeg naar kiel. Dit deel vormt de basis waarop de delen A en C langs de eerder gemaakte mal op de werkvloer in de loods aangesloten kunnen worden.
>>> Voorsteven delen A en C <<<
De delen A en C worden, zoals eerder voor de hele voorsteven bedacht, samengesteld uit 6 lagen, die tegen de mal gelegd worden, en onderling verlijmd. Wanneer de lijm uitgehard is zouden ze daarmee hun vorm moeten houden zonder al te veel terug te veren. En in de praktijjk bleek dit ook goed te werken. Bij het losmaken van de lijmklemmen was de afwijking tussen de voorsteven/kielbalk en de mal aan de uiteinden kleiner dan 1 cm.
Om zo zuinig mogelijk met hout en lijm om te gaan is bij de opbouw van de zes lagen alvast rekening gehouden met het taps toelopen van de boeg en de onderkant van de romp. Helaas bleek bij het glad schaven van de taps toelopende boegbalk dat we sommige planken toch iets te smal gemaakt hadden. Hierdoor ontstond er een ‘trapjes-patroon’ in plaats van een glad afgewerkte stevenbalk. Deze trapjes bleken te klein om er eiken latten in te lijmen, en helemaal opnieuw beginnen vonden we ook teveel van het goede. Daarom zijn de restende gleuven dicht gemaakt met een mengsel van epoxy en houtstof.
De Achtersteven
het principe
De achtersteven balk wordt op dezelfde manier samengesteld als het deel B van de voorsteven. Door de vorm van het achterschip is er echter aan de binnenkant wel meer breedte nodig. Daarom wordt de achtersteven opgebouwd uit 8 lagen met een dikte van 25 mm. En plaatselijk worden daar nog 2 lagen aan toegevoegd.
Een extra complicatie is dat straks de schroefas ook door de achtersteven gevoerd moet worden. Omdat ik nogal op zie tegen het boren van een lang, recht gat heb ik hiervoor een andere oplossing bedacht. Ik ga in de achtersteven alvast een rechthoekige koker opnemen waar de schroefaskoker later doorheen zal lopen.
Op basis van de afmetingen van Vera, en het type motor (ca. 50 pk) zal er waarschijnlijk een schroefas met een diameter van 25-30 mm toegepast moeten gaan worden. Volgens de Vetus catalogus is hiervoor een schroefaskoker in brons of GRP nodig met een diameter van 50 mm. Ik maak hiervoor een koker met een inwendige maat (bxh) van 52 x 80 mm. Door de extra hoogte houd ik ruimte om de helling van de schroefas straks nog een beetje aan te passen, en de breedte is voldoende om de koker er straks makkelijk in te laten glijden. Aan de uiteinden wordt de koker later afgesloten met een houten plaat met een gat wat wel de exacte diameter van de schroefaskoker heeft en de lege ruimte in deze koker kan ik na plaatsing van de schroefaskoker vullen met een zware kwaliteit polyurethaan of met epoxy die ik er in giet.
De toekomst zal moeten uitwijzen of dit makkelijker werkt dan het boren van een gat met een diameter van 50 mm en een lengte van ca. 1,20 m.
de uitwerking
Net als bij deel B van de voorsteven wordt voor de achtersteven eerst op basis van de uitslag op de tekenvloer een mal gemaakt. De delen worden weer samengesteld uit meerdere lagen. En iedere laag wordt samengesteld uit een aantal delen die met deuvels en lijm aan elkaar gezet worden.
Boven en onder de schroefaskoker wordt de achtersteven / kielbalk in eerste instantie opgebouwd uit vier lagen van 25 mm. Daarna wordt de koker voor de schroefas hier tussen gelijmd en komen er nog een aantal lagen over de hele lengte van de achtersteven/kielbalk waardoor de achtersteven de juiste breedte krijgt en waarmee de delen boven en onder de schroefaskoker met elkaar verbonden worden.
Om een goede aanstroming van het water richting het roerblad te krijgen moet de achterkant van de romp richting het roer steeds smaller worden. Dit betekent dat ook de achterstevenbalk, met name boven de schroefaskoker taps moet toelopen. Deze afschuining wordt in de achtersteven/kielbalk geschaafd, waarbij als houvast voor de maatvoering een aantal zaagsneden aangebracht worden tot de aan te houden dikte aan binnen- en buitenkant. Na het glasdchuren is deze fase van de constructie van de achtersteven gereed.
Afronding
De hiervoor beschreven activiteiten kostten ons 5 maanden tussen november 2020 en april 2021. We waren net klaar met de bouw van de achtersteven toen ons het bericht bereikte dat de loods waarin wij ruimte huurden voor de bouw in zijn geheel te koop stond. En dan is het nog maar afwachten of een nieuwe eigenaar ook weer een deel van de loods wil verhuren voor een langdurig bouwproject. Bovendien komen we hierna in de fase dat de spanten opgesteld gaan worden, waarna de kiel en de huid op de spanten bevestigd moeten worden. Een periode van een paar jaar waarin het moeilijk wordt om het tussenresultaat te verplaatsen omdat er dan vrij weinig verband in het geheel zit.
Bestaat toeval? Ik weet het niet, maar juist in deze periode van onzekerheid kwam een oude bekende langs om te kijken hoe ons bouwproject vorderde. En hij was net klaar met de bouw van zijn woning, die samen met twee loodsen, een paar honderd meter verder op hetzelfde industrie terrein ligt. Doordat de bouw van zijn huis bijna klaar was ontstond er ruimte in één van zijn loodsen, die hij vooral gebruikte als opslag voor het bouwmateriaal. Hij bood ons aan om de helft van zijn opslagloods te gebruiken voor de verdere bouw van Vera. Een aanbod waar wij graag gebruik van maakten.
Doordat het vlak bij was, konden we de voorsteven en de achtersteven met behulp van twee hondjes makkelijk naar de nieuwe bouwplaats rollen. Nou ja, makkelijk … door de bolling in de weg hadden de hondjes wel de neiging om telkens in de goot te belanden.
Daarna hebben we de teken- en werkvloer afgebroken en ook alle balken en plaatmateriaal met handkracht verhuisd. Wij ervaren de nieuwe werkplek als pure luxe: een vlakke vloer, onze eigen toiletvoorziening, en doordat we de enige gebruiker zijn zaten wij tijdens de corona periode in onze eigen bubble.
Het is tijd voor de volgende fase van de bouw. Maar daarover later meer.
