motorzeiler Vera - het opstellen van de spanten
6 november 2022 – 18 december 2022
De start
Nadat we de werktafel gebruikt hadden om de spiegel te bouwen en om alvast de balkjes voor het dek en het kajuitdak te lamineren was in november 2022 de loods weer leeg en opgeruimd voor de volgende fase: het plaatsen van de spanten.
Op zich is het plaatsen van de spantenparen een relatief kortdurende actie. In goed zes weken (weekenden) zijn de spanten op hun plaats gezet en uitgelijnd. Maar dat geeft dan toch een licht vertekend beeld: gedurende de zomer en het najaar van 2022 is er ook de nodige tijd gaan zitten in het ontwerp en de voorbereiding van het bouwframe waarop de spanten geplaatst zijn.
Uitgangspunt 1:
bouwen op zijn kop
Traditioneel wordt een boot gebouwd van de kiel naar boven. Vandaar dat de start van een scheepsbouwproject bekend staat als de kiellegging. Voor de constructie zoals die bij onze Vera bedoeld is heeft dat één groot nadeel. We moeten dan straks de glasmat op de zijkant en onderkant van de romp voor een belangrijk deel boven ons hoofd in de epoxy leggen. Bij het bekleden van de romp van Albert hebben we gemerkt dat dat lastig werken is. Niet alleen is het vermoeiend om boven je hoofd te werken, maar het luistert ook heel nauw met de uitharding van de epoxy waarmee de glasmat verlijmd wordt. Wacht je te lang voordat je de glasmat in de epoxy legt, dan is de epoxy al taai geworden en is de mat moeilijk of niet glad te leggen. Maar wacht je niet lang genoeg, dan is de epoxy nog (te) vloeibaar en schuift de glasmat langs de romp naar beneden of valt er zelfs vanaf.
Daarom hebben wij besloten om de romp ondersteboven te bouwen. Met als grootste voordelen: fijn onderhands werken en de glasmat is straks nauwkeurig en goed aan te brengen. Natuurlijk heeft het ook nadelen. De grootste uitdaging is wel dat aan het einde de romp weer omgekeerd moet worden. Maar daar zijn wel oplossingen voor. Sommigen draaien de romp als een varken aan een spit, anderen bouwen een frame waarin ze de romp laten ronddraaien. Maar meestal wordt de romp hangend in een stel singels gedraaid. Dat kan voor kleine boten makkelijk met een paar takels, maar het wordt ook voor grotere schepen wel gedaan met behulp van een portaal of zelfs met een stel hijskranen.
het werk aan de romp van Albert
het keren van een romp
Uitgangspunt 2: waterpas opstelling
Tijdens de bouw van de romp moeten het spantenraam waterpas opgesteld worden. Zowel in langsrichting als in dwarsrichting. Dit is belangrijk om fouten te voorkomen, het meetwerk eenvoudig te houden en om de waterlijn straks te kunnen uitzetten.
Tijdens de bouw worden de spanten gesteund door dwarslatten ter hoogte van de waterlijn, de deklijn en de bovenkant van de verschansing. Deze dwarslatten zijn de basis waaraan de poten vastgemaakt worden die de romp dragen tijdens de constructie.
De hoogte van deze poten wordt bepaald door de wens om de waterlijn ook werkelijk waterpas op te stellen. Het hoogste punt van de romp is in deze fase de bovenkant van de voorsteven. De opbouwen worden pas gemaakt als de romp weer rechtop staat, dus daar hoeven we nu nog geen rekening mee te houden.
Om een klein beetje speelruimte te hebben voor een mogelijke oneffenheid in de vloer, of het niet waterpas staan van de vloer ben ik uitgegaan van een speelruimte van ca. 20 cm tussen de vloer en de bovenkant van de voorsteven (bij het bouwen op zijn kop staan de bovenkant van de voorsteven het dichtst bij de vloer).
In de praktijk werkte dit als een speelruimte van 18,5 cm. Hierbij komt de waterlijn op 2,12 m boven de vloer te staan.
Uitgangspunt 3: met de spiegel naar de deur
Het laatste uitgangspunt dat ook bepalend is voor de opstelling van het bouwframe is dat de romp gebouwd wordt met de spiegel richting de deur en de boeg naar de achterwand van de loods. De reden hiervoor heeft te maken met het later uit de loods rijden van de complete boot. Het terrein voor de loods is niet groot genoeg om de boot rechtuit de loods uit te rijden. Al in de deuropening moet begonnen worden met het maken van een draai. En uit een eerste analyse van de draaihoek in relatie tot de breedte van de loods en de breedte van de deuropening bleek dat het door de vorm van het voorschip veel eenvoudiger is om de draai te maken met de boeg naar binnen.
De uitvoering - het bouwframe
Om de poten waarop het spantenraam worden op vloerniveau met elkaar verbonden door een bouwframe. Dit bouwframe hebben we gemaakt van stroken multiplex van 40 cm hoog in zowel lengterichting als dwarsrichting van de romp. Hierdoor wordt de plaats van de verschillende spanten vastgelegd en is het mogelijk om de poten van het spanteraam stevig en precies verticaal vast te zetten. In de hoek van de langsverbindingen met de dwarsverbindingen zijn balkjes van 40 cm hoog gemonteerd om voor de nodige stevigheid te zorten. Met een aantal horizontale schoren wordt er voor gezorgd dat het bouwframe de nodige stevigheid heeft en dat de dwarsverbindingen ook loodrecht op de langsverbindingen staan.
De uitvoering - plaatsen van de spanten
De spanten worden één voor één op de poten (balkjes 44×44 mm) geplaatst die aan het bouwframe bevestigd zijn. De verbindingslatten ter hoogte van de bovenkant van de verschansing en ter hoogte van de deklijn worden gebruikt om de spanten aan de poten te bevestigen. Eerst wordt ieder spant met lijmklemmen vastgezet en uitgelijnd en daarna vastgeschroefd op de poten. Ten behoeve van het uitlijnen hebben we een kruislijn laser gebruikt. Als horizontaal richtpunt is telkens de rand van de verbindingslat op de waterlijn hoogte gebruikt, en voor de verticaal hebben we op iedere verbindingslat en op de multiplex wrangen de middenlijn getekend. Wel moesten we telkens goed opletten aan welke kant van de verbindingslat de poten kwamen te zitten. De dwarsverbindingen in het bouwframe zijn exact op de rand van de spanten geplaatst waar ook de multiplex wrangen en eventuele schotten geplaatst worden. In verband met de ronding van de romp is dat voor de spanten nrs 1-12 aan de achterzijde van het spant, en voor de spanten nrs 13-19 aan de voorzijde van het spant. Verwisseling van de plaatsing van de poten betekent dus al snel een fout van 36 mm in de plaats van het spant, en daarmee wordt dan ook snel het stroken van de romp nadelig beïnvloed.
leerpuntje
We zijn begonnen met het plaatsen van een van de breedste spanten om te zien of we voldoende werk ruimte over hielden aan de muur kant van de loods. Daarbij waren we even vergeten dat we de verbindingslatten op waterlijn hoogte gebruikten om de spanten te stellen en daarvoor de kruislijn laser aan de voorkant van het bouwframe hadden opgesteld. Het licht van de kruislijn laser kan niet door de verbindingslatten heen schijnen. Dus het bleek in tweede instantie toch verstandiger om het opstellen van de spanten aan de achterkant van het schip te beginnen en van daar uit naar voren te werken.
Gelukkig bleek het plaatsen van de spanten dat de poten waarop de spanten vastgezet werden voldoende stijf aan het bouwframe zaten en netjes verticaal bleven staan. Maar door de flexibiliteit van de verbindingslatten op de spanten in dwarsrichting (18 mm multiplex) zat er toch wat beweging in de spanten wanneer ze eenmaal geplaatst waren. Hierdoor bleven de spanten niet altijd helemaal verticaal staan en was de afstand tussen de spanten bij de wrangen niet altijd gelijk aan de afstand op dek hoogte. Om de spanten zuiver verticaal vast te zetten is daarom het achterste spant met extra schoren aan het bouwframe vastgezet, en zijn alle spanten aan weerszijde van de kiel onderling met latten verbonden. Deze latten kunnen verwijderd worden zodra de spanten later door middel van de kielbalk en de stevens onderling verbonden zijn.
