motorzeiler Vera - de spanten
De hoofdlijnen
De spanten vormen samen met de kielbalk, de voor- en de achtersteven het geraamte van de boot. Het (aangepast) ontwerp van de motorzeiler Vera gaat uit van 19 paar spanten van ongeveer 3 cm dik en 5 cm breed, die gelamineerd worden uit Douglas latten.
individuele spanten
Het lamineren van deze spanten is de eerste constructieve stap in de bouw van Vera. Doordat we thuis de zolder leeg konden maken kregen we de mogelijkheid om in deze fase de huur van een werkplaats uit te sparen en hebben we de afzonderlijke spanten op zolder gemaakt. En daarna, vanwege de grote hoeveelheid vrijkomend stof, in de tuin afgewerkt.
Ieder spant is opgebouwd uit een aantal dunne lagen die in de juiste vorm tegen elkaar gelijmd worden. Na een kleine praktijkproef met oud hout dat we nog hadden hebben we bedacht dat de spanten met de minste kromming van 6 mm latten gemaakt kunnen worden en dat op plaatsen met meer kromming er latten van 5, 4 en zelfs 3 mm dikte gebruikt gaan worden. De dikte van de latten per spant, en daarmee het aantal latten per spant is de basis geweest voor het hout dat we uiteindelijke bij de Amsterdamse Fijnhout Handel besteld hebben.
Om de spanten te bouwen hebben we op de lege zolder een tafel gemaakt die groot genoeg is voor het grootspant. Hierop wordt voor ieder spant de vorm aan de buitenkant met een aantal klossen vastgelegd. Tegen deze klossen wordt dan telkens een bundel latten, met lijm ertussen, geklemd tot een spant. Deze mal wordt dus telkens twee maal gebruikt, zowel voor het spant aan stuurboord als voor het spant aan bakboord.
spanten per paar
De volgende stap is om de individuele spanten per paar aan elkaar te verbinden zodat er telkens een volledig dwarsprofiel van de romp ontstaat. Dit past niet meer op zolder. Misschien hadden we de paren nog wel op zolder kunnen samenstellen, maar dan was het nooit gelukt om ze door het trapgat naar beneden en naar buiten te transporteren. Dus hiervoor zijn we uitgeweken naar de loods waar we uiteindelijk Vera hopen te realiseren.
Ook hier hebben we eerst, om onze rug te sparen, een werktafel gebouwd. Op deze tafel worden telkens de twee bij elkaar horende spanten tegenover elkaar gelegd en met elkaar vebonden. Ter hoogte van de waterlijn, de deklijn en de bovenkant van de verschansing worden de spanten met een tijdelijke lat aan elkaar gezet om de vorm van de dwarsdoorsnede te fixeren.
Daarna worden de spanten aan de onderkant met elkaar verbonden door een multiplex schot als wrang die in de hoogte later de ruimte tussen de kielbalk en de vloer vult. De ruimte tussen de twee spanten wordt bovendien over een hoogte van 10 cm gevuld met een vulstuk waar later ook de kielbouten op vastgezet gaan worden.
Wanneer alle spantenparen klaar zijn, wordt het tijd om ze op hun plek te zetten. Dan gaan we voor het eerst een indruk krijgen van hoe de romp er in het echt uit gaat zien. Maar eerst moeten we beslissen hoe we de romp in de loods gaan zetten. Allereerst besluiten we om de romp op zijn kop te bouwen. Vooral om straks het aanbrengen van de glasmat eenvoudiger te maken. Dat betekent wel dat we in een later stadium de romp nog moeten omkeren. Ook hebben we bedacht dat we de romp gaan bouwen met de achtersteven richting de deur. Dit in verband met de benodigde manoeuvreer ruimte wanneer we over een aantal jaren Vera naar buiten brengen.
plaatsen van de spantenparen
Voor het plaatsen van de spanten maken we eerste een 40 cm hoog frame van multiplex waardoor we zeker weten dat de spanten in de lengterichting op de goede plaats komen. En waardoor ze ook zuiver haaks op de lengteas van de romp gezet worden. Ieder spantenpaar wordt op een stel houten staanders geplaatst die stevig verankerd zijn aan het bouwframe. Met een kruislijn laser zorgen we er voor dat alle spanten netjes waterpas staan en dat de middenlijn ook werkelijk op de as van de romp staat. Voor de stabiliteit worden de spantenparen tijdelijk met dunne latten aan elkaar verbonden en wordt het geheel met een paar schoren tegen het bouwframe gezekerd tegen omvallen. In een later stadium wordt deze stabiliteit in de lengterichting overgenomen door de kielbalk, de dekweger en de kimweger.
correctie van spanten in praktijk
het stroken van de romp
De gelamineerde spanten zijn rechthoekig en staan loodrecht op de hartlijn van de romp. De scheepshuid loopt echter gebogen over de spanten en heeft op iedere plaats een andere hoek ten opzichte van de hartlijn van de romp. Om de huid goed te laten aansluiten op de spanten zullen de spanten dus afgeschuind moeten worden. Maar wel voor iedere spant onder een andere hoek. En ook langs het spant verloopt de hoek waaronder de huid op het spant komt. Bij de bouw van de spanten hebben we hier al wel rekening mee gehouden en de spanten extra dik gemaakt zodat na het afschuinen er altijd een minimale dikte van 30 mm zoals in het ontwerp voorgeschreven over blijft.
Om te bepalen hoeveel van het spant weggehaald moet worden zijn er een aantal lange latten in lengterichting over de spanten gezet. Overal waar zo’n lat een spant kruist kan gemeten worden hoe schuin dat spant op die plek moet worden. En tussen de meetpunten gaan we er maar van uit de afschuining van het spant gelijkmatig verloopt. Door de strooklatten over de spanten werd ook zichtbaar dat ondanks al onze inspanningen de spanten niet altijd helemaal zuiver stonden of dat toch de vorm niet overal perfect was. Een aantal spanten moest daarom plaatselijk 5-6 mm extra dikte krijgen voordat we de afschuining konden aanbrengen. Na het aftekenen van de aan te brengen schuinte is het overtollig hout met een rasp en slijpschijf verwijderd.
De details
Er valt over iedere stap in de hierboven beschreven aanpak nog veel meer te vertellen. Denk aan de overwegingen die aanleiding zijn voor de gekozen aanpak, het gevolgde stappenplan en een geïllustreerde beschrijving van de uitvoering in detail. Maar ook de leerpunten. Want als echte amateurs ging het regelmatig niet helemaal zoals gedacht. Voor een meer gedetailleerde beschrijving van de verschillende stappen kunnen de pagina’s hieronder bekeken worden.